Wat waren langeafstandsritten?
Aan het einde van de negentiende eeuw begon de fiets de wereld te veroveren – niet alleen als vervoermiddel, maar ook als middel voor sportieve prestaties. In een tijd waarin wegen onverhard waren en fietsen zwaar en zonder versnellingen, waagden renners zich aan routes van honderden kilometers lang. Deze langeafstandsritten vroegen om fysiek uithoudingsvermogen, mentale kracht en de wil om de eigen grenzen te overstijgen.
Al in 1884 organiseerde „La Gran Fondo“ in Italië een van de eerste langeafstandswedstrijden: 600 kilometer van Milaan naar Rome. In een tijd waarin de fiets nog vocht voor maatschappelijke acceptatie, trokken zulke wedstrijden de aandacht van het publiek. Langeafstandsfietsen moest aantonen wat de fiets als vervoermiddel kon, bewust in wedijver met het paard, de spoorweg en andere vervoerswijzen.
De grote lijnen
Legendarische routes zoals Wenen–Berlijn (1893), Parijs–Brest–Parijs (1891) of de Alpenoversteek Milaan–München (1894) toonden de veelzijdigheid van de fiets. De langeafstandsrit Wenen–Triëst (1892) verbond voor het eerst stad en kust, terwijl wedstrijden zoals Hamburg–Berlijn het noorden ontsloten. Berlijn–Keulen als estafetterit of Bordeaux–Parijs werden eveneens beproevingsterreinen voor langeafstandsrijders. Renners zoals Josef Fischer, die Wenen–Berlijn won en in 1896 de eerste winnaar van Parijs–Roubaix werd, of G. P. Mills, die de 1.385 kilometer van Land’s End naar John O’Groats in net geen 77 uur aflegde, belichaamden de opkomende, internationale wedstrijdcultuur.
Weg versus baan
Al toen werd een scherp onderscheid gemaakt tussen baanwedstrijden en langeafstandswedstrijden: terwijl baanwedstrijden gebouwd waren voor korte, explosieve sprints, vereisten langeafstandsritten onwrikbaar uithoudingsvermogen en de kunst om vol te houden onder extreme omstandigheden. Er ontstonden twee afzonderlijke sporttradities die een blijvend stempel op het wielrennen zouden drukken.
Neergang en heropleving
Met de wereldoorlogen en de opkomst van de automobiel raakte de traditie van langeafstandsritten in de vergetelheid. Slechts enkele wedstrijden zoals Parijs–Brest–Parijs overleefden als relikwieën van een voorbij tijdperk. Vandaag beleeft het langeafstandsrijden een renaissance: Supergrevets knopen aan bij deze historische wortels en brengen het vroegere pioniersgevoel weer tot leven – op de vergeten lijnen van Wenen–Berlijn, Wenen–Triëst, Milaan–München en Basel–Kleve.
Historische stemmen en bronnen
Wenn wir die Erfindung der Draisine, die Erfindung des luftgefüllten Reifens und die Rückkehr zum Niederrad als Marksteine in der Geschichte des modernen Fahrrads betrachten, dann müssen wir die Fernfahrt Wien-Berlin 1893 als Wendepunkt in der Geschichte des modernen Fahrrads bezeichnen. […] Das Fahrrad wurde Verkehrsmittel.
If we regard the invention of the draisine, the invention of the pneumatic tyre and the return to the low-wheeler as milestones in the history of the modern bicycle, then we must call the Vienna–Berlin long-distance ride of 1893 a turning point in the history of the modern bicycle. […] The bicycle became a means of transport.
NN: Das Fahrrad in Vergangenheit und Gegenwart. Durlacher Tageblatt, 11.07.1925, S. 6
Die Pioniere des alpinen Radsports sahen im Gegensatz zu heute vergleichsweise harmlos aus […]. In dieser Kluft setzten sie sich auf Gefährte, die nicht einmal eine Gangschaltung besaßen. Trotzdem waren sie ganz verteufelte Burschen.
The pioneers of alpine cycling looked comparatively harmless compared with today […]. Dressed like that, they climbed onto machines that did not even have gears. And yet they were thoroughly daredevil fellows.
Ulrich Zwack: Das erste transalpine Rennen im Jahr 1894. Bayrischer Rundfunk, 01.05.2017
„Wien-Berlin”. In diesen zwei Worten drängte sich während der letztvergangenen Monate beinahe unser gesammtes Sportinteresse zusammen.
„Wenen–Berlijn.” In deze twee woorden was de afgelopen maanden bijna al onze sportinteresse samengebald.
NN: Stimmungsbilder Anfang August. Radfahrer-Zeitung, 11.08.1893
Ein aus achthundert Radfahrern und Radfahrerinnen bestehender Zug – das war in Wien noch nicht dagewesen, und wir konnten nach übereinstimmenden Meldungen eine Anzahl von 100.000 Zuschauern constatiren.
Een stoet van achthonderd fietsers, mannen en vrouwen – dat had Wenen nog nooit meegemaakt, en volgens eensluidende berichten konden we zo’n 100.000 toeschouwers tellen.
Deutscher Radfahrer-Bund: Amtliches Organ, Jahrgang 1893, S. 516
Sieger war Josef Fischer von München, der den Weg in 31 Stunden 22 Minuten zurückgelegt hatte. […] Interessant ist folgender Vergleich: Ein Schnellzug durcheilt die Strecke in 14 Stunden und 10 Minuten.
The winner was Josef Fischer of Munich, who had covered the route in 31 hours 22 minutes. […] One striking comparison: an express train races the route in 14 hours and 10 minutes.
Die Distanzradfahrt zwischen Wien und Berlin. Der Bär 19 (1893), S. 515
Meer over de geschiedenis van deze discipline vind je ook op grevet.de → Geschichte der Distanzfahrten.
